Brucellose

Smittestoff og smittevegar

Årsaka til brucellose er fleire ulike artar av bakterien Brucella. Bakteriane smittar ved inntak av upasteurisert mjølk og produkt av upasteurisert mjølk, og gjennom kontakt med smitta dyr, særleg storfe, geit, sau og svin.

I zoonosesamanheng er det særleg B. abortus (storfe), B. melitensis (småfe) og B. suis (svin) som er aktuelle. Brucella canis (hund) kan i sjeldne tilfelle også vera årsak til sjukdom hos menneske. Det er påvist marine Brucella-bakteriar hos kval og sel.

Sjukdomsteikn og diagnostikk

Hos husdyr fører brucellose til abort og nedsett fruktbarheit.

Hos menneske blir brucellose også kalla febris undulans (svingefeber), Middelhavsfeber og Maltafeber. Sjukdommen viser seg med nedsett allmenntilstand og svingande temperatur. Les meir om brucellose på Folkehelseinstituttet sine heimesider. 

Førekomst

Storfebrucellose (smittsam kalvekasting) blei rapportert utrydda i Noreg i 1953 etter ein utryddingskampanje som starta i 1935. Brucellose hos sau, geit, gris og hund har ikkje vore påvist her i landet.

Brucellose er vanlegast hos dyr og menneske i Midtausten, Afrika, Asia og Sør-Amerika, men finst også i nokre europeiske land.

Overvaking

Eit overvakingsprogram for Brucella abortus hos storfe blei sett i gang i 2000, då med undersøking av mjølkeprøver. Frå 2005 har programmet vore basert på at det skal sendes inn prøver frå storfebuskapar dersom det har vore minst to abortar mellom femte drektigheitsmånad og 14 dagar før kalving innanfor ein 12 månaders periode. Frå 2023 blei programmet utvida til i tillegg å omfatta tankmjølkprøver frå buskapar med abortproblem. Dei siste åra har blodprøver frå ca. 30-50 buskapar og tankmjølkprøver frå ca. 150-200 buskapar blitt analyserte årleg.

Blodprøver blir òg analyserte for antistoff mot eit utval andre smittestoff som kan gje abort. Dei siste åra har dette omfatta Coxiella burnetii  (Q-feber), Neospora caninum, bovin virusdiarévirus, Schmallenbergvirus og blåtungevirus.

Hos småfe har saue- og geitebuskapar blitt overvaka for B. melitensis sidan 2004. Designet på overvakingsprogrammet har variert. Nå blir blodprøver frå ca. 10 000 sauer og ca. 1800 geiter undersøkte kvart år, tillegg til tankmjølk frå om lag 180 geitebuskapar.

Overvåkingsprogram for sau og geit 
Overvåkingsprogram for storfe

Tiltak

Brucellose er ein liste 1-sjukdom. Alle storfe, sauer og geiter som blir importerte skal testast for antistoff mot Brucella. Det same gjeld alle rånar på avlsstasjon for svin.

Hundar som blir importerte til Noreg frå land med brucellosesmitte, kan òg ha med seg smitte.

Ved reise til land eller område med høg forekomst av brucellose  bør ein vere varsom med kontakt med dyr med ukjend smittestatus. Ein bør og unngå inntak av upasteurisert mjølk og produkt av upasteurisert mjølk for å hindra at ein blir smitta. Bakteriane blir øydelagde ved varmebehandling (pasteurisering).