Aviær mykoplasmose

Infeksjon med Mycoplasma gallisepticum, Mycoplasma synoviae og Mycoplasma meleagridis hos tamhøns (Gallus gallus) og kalkun (Meleagris gallopavo) er Liste 2-sjukdom, og førekomst eller mistanke skal straks meldast til Mattilsynet.

Smittestoff og smitteveger

Aviær mykoplasmose er ein bakteriesjukdom hos fuglar forårsaka av bakteriar i slekta Mycoplasma. Det finst mange ulike Mycoplasma-artar som kan smitte fjørfe, men berre nokre av dei er sjukdomsframkallande. Mykoplasmabakteriar er svært små og manglar cellevegg. Dei fleste fjørfearter kan bli råka, men ikkje alle mykoplasma-artar gir sjukdom hos alle fugleartar.

Dei viktigaste sjukdomsframkallande Mycoplasma-artane hos fjørfe er Mycoplasma gallisepticum, Mycoplasma meleagridis og Mycoplasma synoviae. Infeksjon med M. gallisepticum opptrer først og fremst hos høns og kalkun, men kan førekome hos alle hønsefuglar. M. meleagridis førekjem vanlegvis berre hos kalkun, medan M. synoviae førekjem hyppigst hos høns, kalkun og perlehøns, men kan sporadisk finnast hos ender, gjess og duer.

Smitte skjer direkte gjennom dråpar eller aerosol ved kontakt med infiserte dyr, eller indirekte via støv og fjør. Bakteriane kan overleve i fleire dagar på kontaminerte gjenstandar i miljøet, men blir inaktivert av dei fleste desinfeksjonsmiddel. Innfallsporten er øvre luftvegar og konjunktiva, og smitte kan også overførast vertikalt gjennom egg til kyllingar.

Inkubasjonstida varierer frå 6 til 21 dagar. Kor raskt smitten spreier seg, avheng mellom anna av bakteriens virulens, alder på dei infiserte dyra, ko-infeksjonar og stress. Smitten går vanlegvis sakte, og det kan ta tid før det blir så mange smitta at sjukdommen blir oppdaga i besetninga. Kalkunar er generelt meir mottakelege for mykoplasmainfeksjonar enn høns, og får ofte meir alvorlege symptom når dei blir smitta.

Sykdomsteikn og diagnostikk

Den viktigaste mykoplasmaarten hos høns er M. gallisepticum, medan M. meleagridis på same måte er ein sentral mykoplasmaart hos kalkunar.

Infeksjon med M. gallisepticum gir kronisk luftvegssjukdom med surklelydar frå luftrøyret, utflod frå auge og nasebor, hoste, nedsett allmenntilstand og redusert eggproduksjon. Hos kalkun er biholebetennelse (sinusitt) ofte det mest framståande symptomet. Mykoplasmainfeksjonar blir ofte kompliserte av sekundærinfeksjonar med andre smittestoff, til dømes E. coli. Dyr i alle aldrar kan bli smitta, men symptoma er vanlegvis mest uttala hos yngre dyr. Hos vaksne dyr er ein reduksjon i eggproduksjonen ikkje sjeldan det einaste symptomet, ofte følgd av tidleg embryodød og redusert klekkeprosent. Dødelegheita er vanlegvis låg, men kan ved alvorlege utbrot kome opp i 30 prosent.

M. meleagridis forårsakar primært ein eggoverført infeksjon hos kalkunar, som kan føre til luftsekkbetennelse, redusert vekst og skjelettmisdanningar hos kyllingar. Ein nedgang i klekkeprosenten er òg knytt til infeksjon med M. meleagridis. Kliniske symptom er sjeldne hos vaksne dyr, men infeksjon kan føre til biholebetennelse (sinusitt), særleg ved saminfeksjon med M. synoviae (MS). Dødelegheita er vanlegvis svært låg.

Infeksjon med M. synoviae fører til subklinisk luftvegsinfeksjon, haltheit og hevingar i ledd, bleik kam, redusert eggproduksjon og endringar i den apikale delen av eggeskalet. Dødelegheita er vanlegvis låg.

For å stille diagnosen mykoplasmose i kommersielt fjørfehald må M. gallisepticum, M. meleagridis eller M. synoviae påvisast. Bakteriar i slekta Mycoplasma er vanskelege å dyrke, og derfor blir real-time PCR nytta som hovudmetode for påvising. Serologiske undersøkingar kan vere eit nyttig supplement, særleg for å dokumentere smittefridom eller overvake smittestatus i ein besetning.

Ved prøvetaking frå levande dyr blir det teke svaberprøvar frå orofarynx og kloakk med kunstfibersvaber. Frå døde dyr kan ein ved mistanke om infeksjon med M. gallisepticum eller M. meleagridis ta ut vev frå nasehole, infraorbital sinus, trakea eller luftsekker. Ved mistanke om M. synoviae kan det i tillegg takast prøvar av eksudat frå infraorbital sinus eller frå ledd.

Differensialdiagnosar

Aktuelle differensialdiagnosar omfattar infeksiøs laryngotrakeitt (ILT), infeksiøs bronkitt (IB), aviær rhinotrakeitt (ART) og andre luftvegslidingar hos fjørfe.

Førekomst

Aviær mykoplasmose førekjem over heile verda og er ein sjukdom som kan gi alvorlege konsekvensar for dyrevelferda og betydelege økonomiske tap. I endemiske område blir vaksinering og antibiotikabehandling nytta for å kontrollere infeksjonen og førebyggje sjukdom.

I norske verksemder som sel levande fjørfe og rugeegg, blir avlsdyra testa for antistoff mot relevante Mycoplasma-artar kvar tredje månad. Dette gjeld alle avlsflokkar av verpehøns, slaktekylling og kalkun. I Noreg er det ikkje påvist infeksjonar med Mycoplasma spp. hos kommersielt fjørfe i nyare tid. M. gallisepticum blir derimot sporadisk påvist hos hobbyfjørfe.

Tiltak

Mykoplasmabakteriar manglar cellevegg og er derfor naturleg resistente mot antibiotika som verkar ved å angripe celleveggen, til dømes penicillinar.

Sidan bakteriane som forårsakar mykoplasmose kan overførast via egg til kyllingar (vertikal smitte), er det avgjerande å ha god kontroll for å sikre at smitte ikkje finst på toppen av avlspyramiden. Testing for fråvær av Mycoplasma gallisepticum og Mycoplasma meleagridis i sertifiserte avlsflokkar, lukka produksjonssystem med alt inn–alt ut-prinsippet, samt god biosikkerheit og smittehygiene, er tiltak som gjer at vi kan oppretthalde fristatusen for aviær mykoplasmose i kommersielt fjørfehald.