Små klimaendringar kan ha store konsekvensar for norsk dyrehelse

Klimaendringar handlar ikkje berre om temperatur og ekstremvêr. Dei påverkar og korleis sjukdommar spreier seg, mellom dyr, menneske og miljø. For norske dyr kan små klimaendringar få store konsekvensar.

Fordel med kjølig klima i Noreg

Norsk dyrehelse blir framleis beskriven som svært god, men kva er det som gjer Noreg unikt?

- Noreg har eit kjølig klima, og det gjer at vi har ein fordel i utgangspunktet når det gjeld dei klimakjenslevare infeksjonane. I tillegg, så har vi relativt låg dyretettleik hos husdyra våre samanlikna med andre land. Vi har og naboland som har ganske god dyrehelse, i kombinasjon med streng importkontroll. I tillegg har vi mange næringar med gode rutinar og mykje kompetanse om smittevern, fortel seniorforskar ved Veterinærinstituttet, Ingebjørg H. Nymo, som jobbar ved kontoret til instituttet i Tromsø.

Nymo er, saman med kollegaen sin seniorforskar Rebecca K. Davidson, gjest i ein ny episode av VETpodden der klimakjenslevare infeksjonar er tema. Men kvifor snakkar vi om klimakjenslevare infeksjonar i Noreg, og kva betyr desse for dyrehelse, folkehelse, mattryggleik og mattryggleik?

Det finst ingen eintydig definisjon av klimakjenslevare infeksjonar, men det betyr infeksjonar der utviklinga og/eller overlevinga av smittestoff, vektor eller mellomvert, og dessutan utviklinga av smittestoffet i desse, kan påverkast av klimaet.

Fleire nye sjukdommar i Noreg

Trass i god norsk dyrehelse ser ein ei aukande førekomst og utbreiing av fleire klimakjenslevare infeksjonar.

- Vi ser at det har komme inn fleire nye sjukdommar til Noreg, som før var utanfor grensene våre. Til dømes blåtunge som blei påvist hausten 2024, og som før det var sist påvist i 2009. Blåtunge har knott som mellomvert og er klimakjenslevar, fordi utbreiinga til knotten er svært avhengig av klimaet. Lengre i nord så har vi ikkje sett teikn til viruset, men viss klimaet blir varmare og smittesesongen blir lengre, så kan den grensa flytte seg stadig nordover forklarer Davidson.

Men korleis kan klimaendringane påverke sjukdomstruslane for norske dyr?

-Viss vi har ein varm og våt sommar, så ser vi langt fleire bitande insekt og andre vektorar ute i naturen, og desse kan ha meir smitte, og slik kan smitten spreiast lettare til dyr, forklarer Davidson.

-Hjernemark hos rein, til dømes, er ein klimakjenslevar parasitt, som vi er veldig bekymra for. Det er ein ganske vanleg forekommande parasitt hos rein og i låge mengder gir han ingen sjukdom. Men når dyra får større smittedose, kan dei magrast av, eller utvikle alvorleg klinisk sjukdom med lammingar i bakpartiet, gåing i ring og akutt død. Viss dei klarer å overleve sjukdommen, kan det ta fleire år før dei blir heilt friske, forklarer ho.

Raskare parasittutvikling i varmare temperatur

Hjernemark har sniglar som mellomvert, så parasitten må utviklast i sniglane, og utviklinga i snigelen er svært temperaturavhengig. Reinen blir smitta når han får i seg ein snigel med hjernemark medan han beitar.

-Under 8 gradar skjer det absolutt inga utvikling. I ein vanleg nordnorsk sommar, der det kan vere mellom 10-15 gradar, så tek utviklinga to til tre månader, før larvane er klare til å smitte nye reinar. Med ein gong temperaturen kjem over 20 gradar, så går utviklinga raskt. Då tek det berre to veker før dei kan smitte nye reinar. Dessverre kan og småfe bli smitta og utvikle sjukdom. Geiter er spesielt kjenslevare, seier Davidson.

Til slutt, kvifor er det viktig å verne den gunstige situasjonen vi har i Noreg per i dag?

Det å ha god dyrehelse, gir både god dyrevelferd, trygg mat og stabil matproduksjon. Samtidig ser vi at klimaendringar allereie påverkar smittepresset. Den gode situasjonen vi har i Noreg er ikkje sjølvsagt, men eit resultat av målretta arbeid over tid. Skal vi bevare dette framover, må vi halde fram med å prioritere smittevern, overvaking og kunnskap om korleis klimaendringar påverkar sjukdomsbiletet, seier Nymo.

Høyr på heile podkasten her.