Furunkulose

Furunkulose er ein smittsam sjukdom som kan føra til store tap på laksefisk både i ferskvatn og i sjøvatn.

Furunkulose (infeksjon med Aeromonas salmonicida subsp. salmonicida) er ein Liste 3 sjukdom, og førekomst av eller mistanke om furunkulose skal straks meldast til Mattilsynet.

Smittestoff og smittevegar

A. salmonicida høyrer med til familien Aeromonadaceae. Fem subspecies av arten er registrerte; salmonicida, achromogenes, masoucida, pectinolytica og smithia. Stammer av A. salmonicida subsp. salmonicida blir gjerne kalla typiske eller klassiske mens dei andre blir kalla atypiske.

Både A. salmonicida subsp. salmonicida og atypiske variantar er urørlege stavbakteriar med avrunda endar. A. salmonicida subsp. salmonicida produserer rikelege mengder av eit brunt vassløyseleg pigment ved dyrking på medium som inneheld tyrosin og/eller fenylanin. Atypiske variantar produserer berre mindre mengder eller ingen pigment. Nokre få ikkje-pigmentproduserande A. salmonicida subsp. salmonicida er registrerte.

Viktigaste smitteveg ser ut til å vera horisontal, altså frå fisk til fisk.

Sjukdomsteikn og diagnostikk

Furunkulose finst i perakutt, subakutt og kronisk form. Det vanlegast symptomet i større fisk er at fisken får sår og byllar (furunklar) i huda.

Ved utbrot i setjefiskanlegg får fisken ofte mørk farge, svært høg pustefrekvens og moderat eksopthalamus, og kan dauda raskt utan andre ytre teikn.

Ved obduksjon av fisk med furunkulose kan ein sjå punktblødingar på bukhinne og innvollar. Vanlege histologiske endringar er mikrokoloniar av bakteriar i gjeller, hjarte, fornyre og milt. Den mest trulege dødsårsaka ser ut til å vera hjarteskade.

Diagnostikk
Diagnosen blir stilt på grunnlag av typiske kliniske og histopatologiske funn og på dyrking av bakterien.

 

Førekomst

Nokre få tilfelle blei påvist i 1960-åra, det siste i 1969, etter import av regnbogeaure frå Danmark. Deretter blei sjukdommen reintrodusert i Noreg i 1985 med latent infisert laksesmolt frå Skottland.

Frå slutten av 1980-åra og fram til 1992 var det hyppige sjukdomsutbrot i oppdrettsanlegg langs kysten av Sør- og Midt-Noreg og nordover til Troms, der låge vasstemperaturar avgrensa den vidare spreiinga nordover.

Utbrot av furunkulose i Noreg har i hovudsak vore knytt til oppdrett i sjø og til setjefiskanlegg som har nytta ureinsa sjøvatn i produksjonen. Men det er også registrert utbrot innanlands, i reint ferskvatn, utan at sjøvatn har vore til stades som ei mogleg smittekjelde. Sjukdommen blei også spreidd til ei rekkje norske elver, der utbrot av furunkulose kan råka vill laksefisk om sommaren, særleg ved høg vasstemperatur og låg vassføring.

Sjukdommen førekjem oftast om sommaren og hausten når vasstemperaturen er høgare enn ca. 10 °C.

Gjennomføring av smittehygieniske tiltak og vaksinasjonsprogram tidleg på 1990-talet har gjort at sjukdommen stort sett forsvann, og i dag blir berre få utbrot registrerte.

Tiltak

Furunkulose (infeksjon med Aeromonas salmonicida subsp. salmonicida) er ein Liste 3 sjukdom. Sjukdommen er i Noreg under svært god kontroll på grunn av vaksinasjon.