Q-feber

Q-feber er ein liste 2-sjukdom, og førekomst av eller mistanke om sjukdommen hos dyr skal straks meldast til Mattilsynet.

Smittestoff og smittevegar

Termen Q-feber kjem frå engelsk og står for «query fever» som tyder ein sær og ukjend feber. Dette namnet fekk sjukdommen før ein kjende til årsaka. Årsaka til Q-feber er bakterien Coxiella burnetii. Drøvtyggjarar er reservoar for bakterien og skil ut bakterien i mjølk, urin, avføring og i store mengder i fostervatn og fosterhinner. Coxiella burnetii kan overleva lenge i miljøet.

Smitte skjer via lufta gjennom inhalering av aerosolar eller ureina støv. Smitten kan også skje via upasteurisert mjølk, men dette er mindre vanleg. Ved import av grovfôr frå andre land kan bakteriar innførast og smitte mottakelege dyr og eventuelt menneske.

Sjukdomsteikn og diagnostikk

Symptom på Q-feber kan vera svaktfødde avkom, seinabortar, tilbakehalden etterburd, livmorbetennelse og nedsett fruktbarheit. Det er også sett lungebetennelse, augebetennelse og leverbetennelse.

Smitten spreier seg raskt i ein buskap etter introduksjon, og kan føra til ein «storm» av abortar.

Berre få av dei smitta dyra blir sjuke, men mange kan fungera som friske smitteberarar.

Smitte til mennesker
Særleg folk som arbeider med dyr er utsette for smitte med Coxiella burnetii, til dømes bønder, veterinærar og slakteriarbeidarar. Hos menneske kan Q-feber gje influensaliknande sjukdom. Meir alvorlege konsekvensar av sjukdommen er betennelse i hjerteklaffane og abortar.

Les meir om Q-feber hos menneske hos Folkehelseinstituttet.

Diagnostikk
Ein kan påvisa antistoff mot Coxiella burnetii i blod eller mjølk. Bakterien kan også påvisast ved hjelp av PCR.

Førekomst

Q-feber råkar i første rekkje drøvtyggjarar, men også menneske og kjæledyr, som til dømes katt, kanin og fugl kan bli sjuke.

Veterinærinstituttet gjennomførte i perioden 2008-2010 gransking av prøver frå over 3450 norske mjølkebuskapar, 55 kjøtfebuskapar, 348 geitebuskapar og 118 sauebuskapar utan å finna antistoff mot bakterien.

Q-feber finst over heile verda, med unntak av New Zealand. Sjukdommen har vore rekna for å vera relativt vanleg i Sør-Europa, men i dei siste åra har ein blitt meir oppmerksame på sjukdommen også i andre europeiske land.

I Danmark er Q-feber vidt utbreidd hos drøvtyggjarar. I Sverige har sjukdommen tidlegare vore påvist hos storfe og sau på Gotland. I løpet av 2008-2009 blei tankmjølk frå 1590 tilfeldig utvalde mjølkebuskapar i Sverige undersøkte, og 127 buskapar testa positivt for Coxiella burnetii.

Hausten 2008 blei det også rapportert funn av Q-feber i  Finland.

Tiltak

Q-feber er ein liste 2-sjukdom. Dyrehold der Q-feber blir rapportert, blir ilagde restriksjonar av Mattilsynet. Bakterien kan finnast  i store mengder i fosterhinner og abortert materiale, ein bør derfor vere nøye med å fjerna slikt materiale, då dette kan vera ei stor smittekjelde til både dyr og menneske. Ein bør også unngå upasteurisert mjølk og produkt som er laga av upasteurisert mjølk.

Vaksine finst i nokre land, men er ikkje tilgjengeleg i Noreg.